Kościół Pokoju w Jaworze – historia, zwiedzanie, ciekawostki

Kościół Pokoju w Jaworze to największa drewniana budowla sakralna na świecie, wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2001 roku. Obiekt wyróżnia się konstrukcją szachulcową i bogatym barokowym wnętrzem. Poniżej znajdziesz najważniejsze informacje o historii, zwiedzaniu i ciekawostkach.

Jak powstał Kościół Pokoju w Jaworze?

Podpisany w 1648 roku Pokój Westfalski zakończył wojnę trzydziestoletnią i zmienił sytuację śląskich luteranów na Dolnym Śląsku. Na mocy jego ustaleń cesarz Ferdynand III Habsburg zgodził się na budowę trzech świątyń – w Głogowie, Jaworze i Świdnicy. Duży wpływ na tę decyzję miała dyplomacja protestanckiej Szwecji. Trzeci ze zborów, w Głogowie, powstał w 1652 roku, ale spłonął w 1758 roku. Wpis seryjny Kościołów Pokoju w Jaworze i Świdnicy ma łączną powierzchnię 0,23 ha, a jego strefy buforowe sięgają 12 ha.

Warunki budowy były wyjątkowo restrykcyjne. Kościoły miały stanąć poza murami miast, wyłącznie z nietrwałych materiałów: drewna, gliny i słomy. Nie wolno było wznosić wież ani używać dzwonów, a prace należało ukończyć w ciągu jednego roku. Całość finansowały zubożone gminy protestanckie.

Zbudowane z nietrwałych materiałów świątynie miały zniknąć z krajobrazu, a przetrwały do dziś jako największe drewniane barokowe kościoły w Europie.

Projektantem jaworskiego obiektu był wrocławski architekt Albrecht von Saebisch. Budowę prowadzono w latach 1654–1655, a powstała świątynia nosi pełne wezwanie Kościoła Ducha Świętego. Ma formę prostokątnej trójnawowej bazyliki z trójbocznym prezbiterium i została wzniesiona w technologii muru pruskiego. Wymiary obiektu to 43,5 m długości, 14 m szerokości i 15,7 m wysokości. Kościół mieści 6000 osób, a jego powierzchnia wynosi 1180 m². Dla porównania budowla w Świdnicy ma 44 m długości, 30,5 m szerokości oraz 3000 miejsc siedzących przy łącznej pojemności 7500 osób.

Co zobaczyć we wnętrzu świątyni?

Wnętrze wyróżnia się barokowym wyposażeniem – ołtarzem, amboną i chrzcielnicą. Boczne ściany obiegają empory na czterech kondygnacjach, dzięki czemu wierni mogą uczestniczyć w nabożeństwie z kilku poziomów. Parapety empor zdobią obrazy ilustrujące Stary i Nowy Testament, pejzaże z zamkami oraz tarcze heraldyczne śląskich rodów.

W świątyni zachowały się loże rodzin szlacheckich, między innymi von Zedlitz, von Schweinichen, von Hocke czy von Reibnitz. Ich herby i dekoracje podkreślają dawną hierarchię społeczną, a jednocześnie współtworzą unikatowy charakter obiektu. Wszystkie elementy konstrukcyjne pokrywają malowidła.

Dlaczego polichromie są tak ważne?

Polichromie w jaworskim kościele mają formę fantazyjnie zwiniętych wici roślinnych. Malowidła w Jaworze wykonał Georg Flegel, natomiast w Świdnicy pracowali Christoph Kalicki i Christian Süßenbach. To właśnie te dekoracje sprawiają, że surowa drewniana konstrukcja nabiera lekkiego, barokowego charakteru.

Kogo upamiętniają epitafia?

Na ścianach kościoła znajdują się epitafia i płyty nagrobne dawnych dobroczyńców oraz przedstawicieli lokalnych rodów. Wyróżniają się między innymi upamiętnienia Balthasara von Latowsky (1705–1781), Rosiny Hiebner (1668–1708), Martina Lüdera (1639–1714) oraz Davida Christiana von Schweinitza (1749–1774).

Organy i dzwony w jaworskiej świątyni

Pierwsze organy zbudował w 1663 roku legnicki konstruktor Johann Hofrichter. Instrument miał 26 głosów grających. W 1855 roku zastąpił go nowy, również 26-głosowy, zbudowany przez Adolpha Lummerta. Później firma Schlag & Söhne ze Świdnicy przebudowywała go w 1899 oraz w latach 1905–1906.

W latach 2000–2005 instrument zrekonstruowano do stanu z czasów Lummerta. Prace prowadziła firma Hermann Eule Orgelbau z Budziszyna oraz Ars organum Adama Olejnika. Obecne organy mają dwa manuały i pedał, a do ważnych głosów należą:

Na wieży wiszą trzy dzwony, którym we wrześniu 2005 roku nadano imiona Wiara, Nadzieja i Miłość. Wieża powstała po 53 latach od zakończenia budowy, na co pozwoliła konwencja z Altranstadt z 1707 roku. Dzwony przetrwały wojny, choć w latach 50. XX wieku uległy uszkodzeniu. Biją w niedziele i święta.

Zwiedzanie Kościoła Pokoju w Jaworze w 2026 roku

Bilet normalny kosztuje 20 zł, ulgowy dla dzieci i młodzieży 10 zł, a bilet rodzinny 2+2 50 zł. Od kwietnia do października zabytek można zwiedzać od poniedziałku do soboty oraz w niedziele i święta kościelne. Od listopada do marca wstęp jest możliwy dla grup liczących minimum 6 osób po wcześniejszym zgłoszeniu dzień przed wizytą.

Czas zwiedzania to 20–40 minut, a prezentacja dźwiękowa trwa 15 minut. Jest przygotowana między innymi w językach: polskim, niemieckim, angielskim, niderlandzkim, hiszpańskim, włoskim, rosyjskim, szwedzkim, francuskim, japońskim i portugalskim. Nabożeństwa ewangelicko-augsburskie odbywają się w niedziele i święta o 11:00.

Od