Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich – historia, zwiedzanie, ciekawostki

Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich to najwyższa krzywa wieża w Polsce, która mierzy 34 m i jest odchylona od pionu o 2,14 m. Na szczyt prowadzi 139 stopni, a w sezonie normalny bilet kosztuje 6 zł, ulgowy 3 zł. Obiekt pełni funkcję punktu widokowego. Zapraszam do zapoznania się z historią, informacjami o zwiedzaniu i ciekawostkami.

Najważniejszy parametr tego zabytku to odchylenie od pionu, które obecnie wynosi 2,14 m przy wysokości 34 m.

Skąd pochodzi Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich?

Początki budowli nie zostały do końca wyjaśnione. Nie wiadomo, kiedy dokładnie powstała ani jakie było jej pierwotne przeznaczenie. Najniższa część wzniesiona jest z kamienia do wysokości około 10 m, a grubość murów w tej partii przekracza 4 m. Te cechy oraz fragmenty muru kamienno-ceglanego odsłonięte podczas badań archeologicznych w 1999 i 2000 roku przy ul. Długiej sugerują, że mogła być pozostałością przedlokacyjnego zamku zwanego stołpem albo bergfriedem. Zamek ten mieli wznieść książęta świdniccy, a zniszczyć wojska walczące z czeskim królem Jerzym z Podiebradów.

Odmienny pogląd przedstawiał niemiecki historyk i architekt Kurt Bimler. Twierdził, że usytuowana w najniższym punkcie starego miasta wieża pełniła funkcję bramy miejskiej. Trzecia wersja mówi o miejskiej dzwonnicy i to ona najlepiej odpowiada późniejszemu użytkowaniu obiektu. Funkcję dzwonnicy pełnił on od XV wieku aż do czasów II wojny światowej.

W XIV wieku, po przesunięciu murów miejskich, dawną basztę postanowiono wykorzystać jako dzwonnicę kościoła parafialnego pw. św. Anny. Ceglana część powstała lub została przebudowana na przełomie XIV i XV wieku razem z budową świątyni. Pierwotne wejście znajdowało się na poziomie pierwszego piętra. Do środka wchodziło się po drabinie lub zewnętrznych schodkach, a przyziemie dostępne wyłącznie od góry mogło służyć jako loch głodowy.

W 1444 roku zawieszono na wieży nowy dzwon. W 1507 roku połączono ją z kościołem pw. św. Anny krytym gankiem, który ułatwiał dzwonnikowi przemieszczanie się. Kolejny dzwon wykonał w 1522 roku ludwisarz Wolf Spittel, a jego uroczyste poświęcenie odbyło się 7 czerwca 1523 roku. Pod koniec XVI wieku ganek rozebrano, ponieważ konstrukcja popękała i groziła zawaleniem. W 2000 roku zabytek wpisano do rejestru pod numerem 41/A/00.

Dlaczego budowla jest pochyła?

Dokładna przyczyna przechylenia nie jest znana. Powszechnie wskazuje się na wstrząsy tektoniczne, które odnotowano 15 września 1590 roku. Mogły one osłabić stabilność konstrukcji, chociaż nie wyklucza się też rozmoknięcia gruntu i osiadania fundamentu. Według jednej z relacji 24 sierpnia 1598 roku wieża przechyliła się o 1,5 m, natomiast inne dokumenty datują to zdarzenie na późną jesień 1598 roku.

Pomiary odchylenia

Obecnie odchylenie od pionu wynosi 2,14 m. Dla porównania, podczas pomiarów prowadzonych w 1977 roku wartość ta wynosiła 1,98 m. Różnica nie świadczy o nagłym ruchu budowli, ale pokazuje, jak ważne są okresowe kontrole tego typu zabytków.

Pożar i odbudowa w XIX wieku

W 1858 roku górna część konstrukcji ucierpiała podczas wielkiego pożaru miasta. Władze pruskie brały pod uwagę całkowitą rozbiórkę, aby ruiny nie zagrażały sąsiednim domom. Po ekspertyzie budowlanej zdecydowano jednak o odbudowie nadpalonej części. Zwieńczenie otrzymało wtedy formę attyki w kształcie jaskółczych ogonów, a od strony południowej dobudowano niewielką wieżyczkę ze spiralną klatką schodową.

Prace zakończono 11 października 1860 roku. Na kopule umieszczono gałkę z krzyżem, w której złożono okolicznościowe pismo ówczesnego proboszcza Johannesa Grundeya i medal wybity po wielkim pożarze. Wkrótce zawieszono trzy dzwony wykonane przez ludwisarza Hoberga z Piławy Górnej. W 1863 roku pojawił się na wieży nowy zegar, który wykonał zegarmistrz Hoffmann z Oławy.

Jak wygląda zwiedzanie zabytku?

Obiekt pełni obecnie funkcję punktu widokowego, a bilety kupuje się w Izbie Pamiątek Regionalnych. Normalny bilet kosztuje 6 zł, ulgowy 3 zł. Ostatnie wejście odbywa się pół godziny przed zamknięciem. W budowli i jej najbliższym otoczeniu warto zwrócić uwagę na:

• platformę widokową na szczycie z panoramą miasta i okolic,
• dawny loch głodowy z wystawą o średniowiecznym więziennictwie,
• wieżyczkę ze spiralną klatką schodową,
• wnęki z kopiami historycznych obrazów.

W niszach zewnętrznych przez lata znajdowały się dwa obrazy na desce. Od strony wschodniej była to kopia Madonny Sykstyńskiej Rafaela, a od zachodniej Koronacja Matki Boskiej. Oryginały zdjęto w latach dziewięćdziesiątych i po konserwacji trafiły do ratusza. Kopie wróciły we wnęki dzięki staraniom Klubu Miłośników Ziemi Ząbkowickiej.

Godziny otwarcia i bilety

Godziny zwiedzania zależą od pory roku. Podstawowy podział stosowany w informacji turystycznej wygląda następująco:

Niektóre publikacje podają też stałe godziny 09:30–17:30, dlatego w 2026 roku warto potwierdzić aktualny czas otwarcia przed wizytą. Ceny biletów pozostają niskie, a obiekt jest dostępny bez większych problemów przez większą część roku.

Punkt widokowy i loch głodowy

Wejście na górę wymaga pokonania 139 stopni. Z wysokości 34 m można zobaczyć Ząbkowice Śląskie i szeroką okolicę. Przy ważnych wydarzeniach miejskich obiekt bywa otwierany także nocą, a zwiedzanie z lampionami robi szczególne wrażenie.

Dolna część wieży kryje dawny loch głodowy. To pomieszczenie znajdowało się na poziomie przyziemia i było dostępne wyłącznie od góry, co wskazuje na jego więzienną funkcję. Obecnie w tym miejscu można zobaczyć wystawę poświęconą średniowiecznym karom i warunkom przetrzymywania.

Po II wojnie światowej obiekt pozostawał niezagospodarowany. Dopiero pod koniec lat sześćdziesiątych, dzięki staraniom Józefa Glabiszewskiego, po remoncie udostępniono go turystom. W grudniu 2007 roku zakończył się gruntowny remont ścian zewnętrznych. We wrześniu 2018 roku z powodu spękań murów wyłączono go z użytkowania, ale po trwających blisko trzy miesiące pracach 6 kwietnia 2019 roku ponownie otwarto go dla zwiedzających.

Co warto zobaczyć w okolicy?

Miasto leży na Dolnym Śląsku, w województwie dolnośląskim, na terenie powiatu ząbkowickiego i gminy Ząbkowice Śląskie. Współrzędne geograficzne zabytku to 50°35′19,8″N 16°48′35,3″E. W bezpośrednim sąsiedztwie stoi kościół parafialny pw. św. Anny, z którym wieża była niegdyś połączona krytym gankiem.

Niedaleko znajduje się Izba Pamiątek Regionalnych, gdzie oprócz biletów można zdobyć turystyczne pieczątki. Osoby szukające dodatkowych atrakcji mogą odwiedzić Laboratorium Frankensteina, które nawiązuje do lokalnych opowieści o alchemiku i jego eksperymentach.

Jakie ciekawostki wiążą się z tym miejscem?

Budowla bywa nazywana śląską Pizą, ponieważ uchodzi za drugą po słynnej włoskiej budowli krzywą wieżę w Europie. W skali kraju nie ma wyższej tego typu konstrukcji. Istnieje też legenda o budowniczym Johannesie Gleißie, który miał celowo wznieść wieżę pochyłą, aby miasto zyskało wyjątkowy obiekt.

Co roku w drugi weekend lipca odbywają się Dni i Nocy Krzywej Wieży. To kulturalno-rekreacyjne wydarzenie przyciąga turystów koncertami, pokazami i happeningami. W czasie imprezy zabytek można zwiedzać nocą, a widok z góry po zmroku bywa uznawany za największą atrakcję.

Miłośnicy literatury łączą to miejsce z powieściowym Narrenturm Andrzeja Sapkowskiego. Takie skojarzenie sprawia, że miejscowość przyciąga nie tylko pasjonatów architektury, ale także czytelników fantasy.