Największy wodospad na świecie – gdzie się znajduje?

Za najwyższy, a tym samym powszechnie uznawany za największy pod względem wysokości wodospad świata, uchodzi Salto Angel. Jego wody spadają z krawędzi Auyantepui na głębokość 979 m na terenie Parku Narodowego Canaima w Wenezueli. W artykule wyjaśniamy, co dokładnie oznacza „największy wodospad”, jak go zmierzono i jak zaplanować do niego podróż.

Gdzie znajduje się Salto Angel?

Salto Angel leży w południowo-wschodniej części Wenezueli, na płaskowyżu Gran Sabana. Administracyjnie należy do stanu Bolívar, a cały obszar obejmuje Park Narodowy Canaima, wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Region tworzą rozległe góry stołowe, a przez środek dżungli prowadzą tylko nieliczne drogi wodne.

Całkowita wysokość najwyższego wodospadu świata wynosi 979 m, a najdłuższy pojedynczy spadek swobodny ma 807 m.

Woda nie spływa po klasycznym skalnym progu – wypływa z północnego stoku masywu Auyantepui, zwanego przez miejscowe plemię Pemon „Diabelską Górą”. Masyw ten sięga 2510 m n.p.m., a woda spada z niego w głąb Kanionu Diabła i wpada do rzeki Río Churún, będącej dopływem rzeki Caroni. Współrzędne obiektu to 5°58′03″N 62°32′08″W.

Pod względem hydrologicznym jest to wodospad o typie uskokowo-kaskadowym, z jedną strugą. Wyodrębnia się w nim górny odcinek swobodnego spadku o wysokości 807 m oraz dolny, krótszy fragment o wysokości 172 m. W porze deszczowej, trwającej tu od czerwca do grudnia, ilość wody jest największa, a powstająca mgła potrafi być wyczuwalna w promieniu około jednego kilometra.

Jak mierzy się wielkość wodospadów?

Pojęcie „największy” bywa niejednoznaczne, ponieważ do porównań używa się przynajmniej kilku różnych parametrów. Wysokość to pionowa odległość przebyta przez wodę, ale w obiektach złożonych z wielu kaskad trudno wskazać jeden prosty wynik. Szerokość i natężenie przepływu opisują z kolei zupełnie inną skalę zjawiska, a powierzchnia spadającej wody łączy obie te wartości.

Z tego powodu warto rozdzielić następujące miary:

• wysokość wodospadu, podawana w metrach,
• szerokość całkowitej rozpiętości kaskady,
• natężenie przepływu w metrach sześciennych na sekundę,
• powierzchnia spadającej wody, czyli połączenie wysokości i szerokości.

W praktyce jeden obiekt może wygrywać w jednym zestawieniu, a w innym wcale się nie pojawiać. Najwyższy wodospad świata dominuje pod względem wysokości, lecz nie jest najszerszy ani nie ma największego przepływu.

W rankingach wodospadów osobno ocenia się wysokość, szerokość i natężenie przepływu, dlatego tytuł „największy” rzadko należy do jednego obiektu.

Jak wygląda historia odkrycia i pomiarów?

Choć wodospad znany był lokalnej społeczności od setek lat, pierwsze udokumentowane dotarcie przypisuje się wenezuelskiemu badaczowi Ernesto Sanchezowi La Cruz, który miał go zobaczyć w 1910 roku. Dopiero późniejsze wydarzenia rozsławiły obiekt na całym świecie.

Precyzyjne pomiary wykonała w 1949 roku amerykańska dziennikarka R. Robertson, a wartość 979 m przyjęło National Geographic Society. Wcześniejsze szacunki bywały rozbieżne i w części źródeł pojawiało się nawet 1054 m.

James Angel i wyprawa w 1937 roku

W latach 30. XX wieku amerykański pilot i poszukiwacz złota James Angel prowadził loty nad regionem Gran Sabana. W 1937 roku wylądował awaryjnie na płaskowyżu Auyantepui, a jego samolot ugrzązł w błotnistym terenie. On sam, jego żona oraz towarzyszący im podróżnik przez 11 dni przedzierali się przez dżunglę, zanim dotarli z powrotem do cywilizacji.

Wrak maszyny pozostał na górze ponad trzydzieści lat i dopiero później trafił do Muzeum Lotnictwa w Maraca. Nazwa obiektu pochodzi właśnie od nazwiska pilota. W 1960 roku jego prochy rozsypano nad wodospadem, co podkreśliło związek odkrywcy z tym miejscem.

Kerepakupai Merú i legenda o Churun

W języku lokalnego plemienia Pemon wodospad nazywa się Kerepakupai Merú, co tłumaczy się jako „wodospad najgłębszego miejsca”. Były prezydent Hugo Chávez próbował wprowadzić oficjalną nazwę Kerepakupai Vena, jednak nie przyjęła się ona w powszechnym użyciu.

Z obiektem wiąże się też legenda o Churun, córce szamana. Według indiańskiej opowieści rzucony czar odbił się od skał i trafił w serce dziewczyny, a góra pękła, tworząc rzekę i wodospad. Surowy krajobraz pojawił się też w kulturze – inspirował powieść Zaginiony świat Arthura Conan Doyla oraz film animowany Odlot.

Jak dotrzeć do wodospadu?

Dostęp do najwyższego wodospadu świata jest wymagający, bo obiekt leży z dala od dróg i regularnej infrastruktury. Najczęściej wyprawę zaczyna się w miejscowości Canaima, do której z większych miast Wenezueli, na przykład z Caracas lub Ciudad Bolívar, można dolecieć niewielkim samolotem.

W porze deszczowej z Canaimy kontynuuje się podróż następującymi etapami:

1. rejs łodzią motorową po rzece Caroni i jej dopływie,
2. dopłynięcie w okolice podnóża Auyantepui,
3. przejście przez dżunglę w kierunku punktu widokowego,
4. dotarcie na Mirador Laime, skąd widać całą kaskadę.

W porze suchej część wodnej trasy może być niedostępna i część odcinka trzeba pokonać pieszo. Dlatego najlepszym oknem podróży pozostaje okres od czerwca do grudnia, gdy rzeki mają wyższy poziom.

Jak wypada na tle innych rekordzistów?

Obiekt widnieje zresztą w Księdze Rekordów Guinnessa. Salto Angel bywa często mylony z Niagarą, ale różnica skali jest ogromna. Mierzy 979 m, czyli jest niemal 19 razy wyższy od słynnego Wodospadu Niagara, który ma 51 m wysokości i średni przepływ 2400 m³/s. W zestawieniach wysokości konkurencję stanowi przede wszystkim Wodospad Tugela w Republice Południowej Afryki, leżący na terenie Parku Narodowego Royal Natal i ustępujący tylko o 31 m. Tworzy go pięć stopni, a najdłuższy pojedynczy spadek liczy 411 m.

Ranking najwyższych wodospadów świata

Poniższe zestawienie pokazuje pięć najwyższych wodospadów na podstawie dostępnych danych.

Trzecia pozycja jest przy tym wyjątkowo trudno dostępna, bo Cataratas las Tres Hermanas leży w Parku Narodowym Otishi i wymaga specjalnych zezwoleń. Wysokości bywają podawane szacunkowo, a różne źródła mogą różnić się kilkoma metrami, dlatego rankingi nie zawsze są ze sobą w pełni spójne.

Inne kategorie wielkości wodospadów

Gdy bierze się pod uwagę szerokość i liczbę kaskad, najsilniejszą pozycję zajmują Wodospady Iguazú na granicy Argentyny i Brazylii. Tworzy je 275 oddzielnych progów, a cały system rozciąga się na szerokości około 2,7 km. Średni skumulowany przepływ wynosi tam 1746 m³/s, choć potrafi rosnąć. Najbardziej widowiskowym fragmentem pozostaje Diabelska Gardziel, czyli podkowiasty kanion, z którego woda spada z wysokości nawet 82 m.

Wodospady Wiktorii na rzece Zambezi, między Zambią a Zimbabwe, osiągają szerokość 1708 m przy wysokości 108 m i bywają określane jako największa ciągła tafla spadającej wody. Generowana tam mgła unosi się na wysokość ponad 400 m, a huk bywa słyszalny z 40 km. Pod względem średniego natężenia przepływu pierwsze miejsce należy do Wodospadu Livingstone na rzece Kongo, gdzie wartość sięga około 42 000 m³/s. Z kolei Khone Falls na Mekongu ma łączną szerokość aż 10,7 km, choć jest to raczej seria mniejszych wodospadów niż jeden zwarty próg.

W Europie najwyższe są Wodospady Krimml w Austrii, osiągające 385 m, a w Polsce najwyżej położoną kaskadą pozostaje Siklawa w Tatrach, o wysokości 65–70 m i spadku pod kątem 35 stopni.