Kaplica Czaszek w Czermnej – historia, zwiedzanie, ciekawostki

Kaplica Czaszek w Czermnej to jedyna w Polsce kaplica ossuarium, której ściany i sklepienie pokrywa około 3 tysięcy ludzkich czaszek i kości. Znajduje się w Kudowie-Zdroju, w dzielnicy Czermna, i jest jedną z trzech takich kaplic w Europie. W artykule przeczytasz o jej historii, zwiedzaniu, biletach oraz najważniejszych ciekawostkach.

Kaplica Czaszek w Czermnej – historia i powstanie

Kaplica Czaszek w Czermnej powstała z inicjatywy księdza Wacława Tomaszka, proboszcza parafii w Czermnej. Ten niewielki barokowy obiekt budowano w latach 1776–1784, a prace przy jego wystroju trwały aż do 1804 roku. Budowę wspomagał Leopold von Leslie, a pomysł na ossuarium zrodził się między innymi po wizycie duchownego w rzymskich katakumbach w 1775 roku.

Obiekt stoi przy kościele parafialnym pw. św. Bartłomieja w Czermnej. Formalnie ta miejscowość jest dzielnicą Kudowy-Zdroju, a sam zabytek leży w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w dolinie rzeki Czermnicy. Kaplica figuruje w rejestrze zabytków nieruchomych województwa dolnośląskiego pod numerem 693 z 10 maja 1960, który prowadzi Narodowy Instytut Dziedzictwa.

Jak odkryto ludzkie szczątki?

W 1776 roku ksiądz Tomaszek dostrzegł ludzkie czaszki i kości w skarpie koło dzwonnicy. Wraz z grabarzem J. Langerem i kościelnym J. Schmidtem wydobył płytko zakopane szczątki, których liczba okazała się ogromna. Były to pozostałości ofiar wojen śląskich z lat 1740–1742 i 1744–1745, wojny trzydziestoletniej, prusko-austriackiej i siedmioletniej oraz epidemii cholery z XVII i XVIII wieku. Większość z nich pochodziła z terenu dzisiejszego cmentarza parafialnego.

Kim był Wacław Tomaszek?

Wacław Tomaszek, znany również jako Václav Tomášek, pochodził z Czech i pełnił funkcję proboszcza parafii w Czermnej. To on polecił oczyścić i wybielić zebrane kości oraz zgromadzić je w budowanej kaplicy. Zmarł w 1804 roku, a jego szczątki, zgodnie z wolą duchownego, po 20 latach spoczęły w tym samym miejscu.

Jak wygląda wnętrze kaplicy?

Ściany i sklepienie kaplicy pokrywa około 3 tysięcy ciasno ułożonych ludzkich czaszek i kości. Pod podłogą znajduje się krypta, w której spoczywa dalsze 20–30 tysięcy szczątków. To sprawia, że obiekt pełni funkcję wielkiego zbiorowego grobowca.

Kaplica Czaszek w Czermnej to jedyna tego typu kaplica w Polsce i jedna z trzech w Europie. Jej ściany oraz sklepienie pokrywa około 3 tysięcy ludzkich czaszek i kości.

Na ścianie głównej umieszczono niewielki ołtarz z barokowym krucyfiksem. Przy ścianach stoją dwie drewniane rzeźby aniołów: jeden z trąbką i łacińskim napisem „Powstańcie z martwych”, drugi z wagą i napisem „Pójdźcie pod sąd”. Przed wejściem znajduje się pomnik z trójjęzycznym napisem po niemiecku, czesku i polsku: „Ofiarom wojen ku upamiętnieniu, a żywym ku przestrodze 1914”.

Zwiedzanie – bilety, godziny, zasady

Zabytek udostępniany jest zwiedzającym od wtorku do niedzieli. To miejsce sakralne i zarazem miejsce pochówku, dlatego w jego wnętrzu obowiązują określone reguły zachowania i ubioru.

Ile kosztuje wstęp?

Ceny biletów przedstawiają się następująco:

Czas zwiedzania wynosi zwykle od kilku do kilkunastu minut ze względu na niewielkie rozmiary obiektu.

W jakich godzinach można zwiedzać?

Godziny otwarcia zmieniają się w zależności od sezonu:

Ostatnie wejście jest zawsze na 15 minut przed zamknięciem. W poniedziałki kaplica pozostaje niedostępna.

Jakie zasady obowiązują w kaplicy?

W obiekcie obowiązuje zakaz fotografowania i filmowania. Zwiedzający proszeni są o szacunek dla spoczywających tam zmarłych oraz o stosowny strój. W praktyce oznacza to:

• powstrzymanie się od głośnych rozmów,
• niestosowanie sprzętu rejestrującego obraz lub dźwięk,
• skromny ubiór zakrywający ramiona i kolana,
• traktowanie kaplicy jako miejsca pamięci, a nie wyłącznie atrakcji turystycznej.

Dojazd i lokalizacja – gdzie leży kaplica?

Kaplica znajduje się przy ulicy Tadeusza Kościuszki 54, w odległości około 1 km od centrum Kudowy-Zdroju. Jej współrzędne geograficzne to 50°27′05,50″N i 16°14′30,98″E. W pobliżu są dwa parkingi: płatny przy ulicy Kościuszki oraz bezpłatny przy ulicy Moniuszki, z którego najwygodniej dojść przez cmentarz parafialny.

Dojazd z Zieleńca zajmuje samochodem poniżej 30 minut. Sam region to Kotlina Kłodzka, a zabytek leży niedaleko kościoła parafialnego św. Bartłomieja. Kontakt z parafią prowadzącą obiekt jest możliwy telefonicznie pod numerem +48 605 540 927 oraz mailowo: [email protected]. Informacje o aktualnych godzinach podaje również strona parafii pod adresem https://www.czermna.pl.

Ciekawostki o Kaplicy Czaszek – co kryje wnętrze?

Najbardziej poruszające są w tym miejscu konkretne, pojedyncze eksponaty. Część z nich ma udokumentowaną historię lub wyjątkowe cechy anatomiczne.

Które eksponaty przyciągają największą uwagę?

W kaplicy można zobaczyć czaszki osób związanych z lokalną historią oraz szczątki o nietypowych cechach:

• czaszkę grabarza Langera,
• czaszkę sołtysa Martinca ze śladami kul,
• czaszkę żony sołtysa ze śladem ciosu ostrym narzędziem,
• czaszkę Tatara, którą wyróżnia anatomia,
• czaszkę ze zmianami chorobowymi,
• źle zrośniętą kość kończyny,
• kość udową człowieka o wzroście około 2 metrów, prawdopodobnie Szweda.

Sołtys Martinec został rozstrzelany przez Prusaków podczas wojny siedmioletniej, ponieważ przeprowadzał wojska austriackie przez Błędne Skały. Jego żona zginęła, próbując zasłonić męża własnym ciałem, czego ślad pozostał na jej czaszce.

Kiedy odprawiana jest msza za zmarłych?

Raz do roku, o północy z 14 na 15 sierpnia, w kaplicy odprawiana jest msza święta za wszystkich, którzy w niej spoczywają, a także za zmarłych wskutek długich i nieuleczalnych chorób lub nieszczęśliwych wypadków. To wydarzenie podkreśla sakralny charakter tego miejsca i jego rolę jako zbiorowej mogiły.