Most na rzece Kwai – historia, fabuła, ciekawostki

Most na rzece Kwai to historyczna stalowo-betonowa przeprawa kolejowa w Tajlandii, którą świat poznał dzięki powieści Pierre’a Boulle’a i filmowi Davida Leana z 1957 roku. Prawdziwa historia tego miejsca wiąże się z tragiczną budową Kolei Śmierci w latach 1942–1943. W artykule znajdziesz informacje o losach budowniczych, fabule filmu, ciekawostkach i wskazówkach zwiedzania.

Gdzie leży most na rzece Kwai i jak do niego dotrzeć?

Most na rzece Kwai znajduje się w zachodniej Tajlandii, niedaleko miasta Kanchanaburi, w widłach rzek Khwae Noi i Mae Klong. Formalnie konstrukcja przebiega nad fragmentem Mae Klong, ale trasa kolejowa biegnie doliną Khwae Noi. Nazwa River Kwai została oficjalnie przyjęta w 1960 roku po zniekształceniu tajskiego słowa khwae, które anglojęzyczni żołnierze wymawiali jako „kwai”. W języku tajskim słowo to oznacza wodnego bawoła.

Do miasta z Bangkoku jedzie się około 120 kilometrów. Pociąg pokonuje trasę w około 2,5 godziny, a autokary turystyczne często zatrzymują się po drodze w Nakhon Pathom. Tam znajduje się ogromna stupa o wysokości 125 metrów oraz jedna z najstarszych świątyń w kraju, której początki sięgają IV wieku p.n.e. Z centrum Kanchanaburi nad rzekę pozostają 2 kilometry. W sąsiedztwie przeprawy stoi stacja kolejowa River Kwai Bridge, przy której można zobaczyć dwie zabytkowe lokomotywy i pokiereszowaną ciężarówkę na szynach.

Jak powstała Kolej Śmierci?

Kolej Śmierci, czyli linia kolejowa łącząca Bangkok z Rangunem w Birmie, powstawała w latach 1942–1943. Japończykom zależało na lądowym szlaku zaopatrzeniowym, ponieważ alianci zablokowali drogę morską wokół Półwyspu Malajskiego. Dzięki nowej trasie cesarska armia japońska planowała przygotować inwazję na Indie. Wcześniej podobny pomysł rozważali Anglicy, ale uznali budowę w tak trudnym terenie za zbyt okrutne przedsięwzięcie.

Tajlandia, choć formalnie okupowana, weszła w taktyczny sojusz z Japonią, a po wojnie jako pierwszy z satelitów Państw Osi została członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Kolej Śmierci miała 415 kilometrów – na każdy kilometr trasy przypadało około 280 grobów.

Dlaczego Japończycy budowali linię do Birmy?

Budowa trwała siedemnaście miesięcy. Do pracy skierowano 60 000 alianckich jeńców wojennych oraz 200 000 cywilnych robotników. Nadzór sprawowało ponad 15 000 Japończyków i Koreańczyków. Prace prowadzono z dwóch stron jednocześnie – od strony Birmy i od strony Tajlandii. Połączenie torów nastąpiło na granicznej Przełęczy Trzech Pagód. Cała trasa miała 415 kilometrów.

Ile mostów istniało na rzece Kwai?

W rzeczywistości w okolicy powstały trzy przeprawy. Najpierw jeńcy wznieśli prowizoryczny most drewniany, budowany od października 1942 do lutego 1943. Równolegle przygotowano stalową konstrukcję, którą Japończycy przywieźli w częściach z Jawy i złożyli rękami jeńców. Do dziś z wody wystają pozostałości jednego z drewnianych obiektów, a sto metrów dalej stoi odbudowany most żelazny. Latem 1945 roku obiekt zbombardowano, a po wojnie trzy zwalone przęsła podnieśli Japończycy w ramach reparacji wojennych.

Jak wyglądała praca jeńców przy budowie?

Warunki pracy przy budowie Kolei Śmierci były wyniszczające. Jeńcy zmagali się z tropikalnymi chorobami, głodem, wyczerpaniem i brutalnym traktowaniem ze strony nadzorców. Do obozów pracy trafiali żołnierze brytyjscy, holenderscy, australijscy, nowozelandzcy, kanadyjscy i amerykańscy. Najwięcej ofiar poniosła jednak natywna ludność azjatycka, w tym Malajowie, Birmańczycy i Filipińczycy, rekrutowani do pracy także w Singapurze. Łącznie przy budowie zginęło ponad 100 000 osób. Padł co czwarty aliancki jeniec.

Czym był Hellfire Pass?

Najtrudniejszym fragmentem był Hellfire Pass, czyli Przełęcz Ognia Piekielnego. To skalny wyłom, który więźniowie wykuwali ręcznymi narzędziami, przede wszystkim kilofami. Praca trwała dzień i noc przez sześć tygodni. Wychudzeni ludzie pracowali po 18 godzin na dobę, a nocą w świetle lamp wyglądali jak upiory przywieszeni do skalnej ściany. Na tym odcinku pracowali głównie Australijczycy, Holendrzy i Azjaci. Spali w prowizorycznych domach z bambusa.

Nazwa miejsca wzięła się od tego nocnego widoku. Dziś w okolicy znajduje się muzeum poświęcone budowie kolei, skąd można wyjść na pieszą trasę wzdłuż omszałego wykrotu. Po drodze widać zniszczone tory, które urywają się po kilkunastu metrach.

Gdzie leczono chorych i grzebano zmarłych?

Główny szpital dla jeńców zorganizowano w Nam Tok, ostatnim współczesnym przystanku na trasie Kolei Śmierci. W czasie wojny w Kanchanaburi działał największy szpital jeniecki, w którym jednocześnie leżało 8 000 pacjentów. Zmarłych chowano na pobliskim cmentarzu wojennym, którym opiekuje się Komisja Grobów Wojennych Wspólnoty Brytyjskiej. Średnia wieku pochowanych żołnierzy to 30 lat. Na wielu nagrobkach nie ma imion ani nazwisk – widnieje jedynie informacja, że zmarły znany jest tylko Bogu.

Dlaczego alianci bombardowali własnych jeńców?

Japończycy celowo lokowali obozy jenieckie w pobliżu lotnisk, składów paliwa i amunicji oraz stanowisk baterii przeciwlotniczych. Nie pozwalali też oznaczać szpitali czerwonym krzyżem. Podczas alianckiego nalotu we wrześniu 1944 roku zginęło 100 jeńców, a ponad 300 zostało rannych.

O czym opowiada powieść i film „Most na rzece Kwai”?

Powieść Pierre’a Boulle’a ukazała się w 1952 roku pod tytułem Le pont de la rivière Kwai. Film w reżyserii Davida Leana miał premierę 2 października 1957. Produkcja trwała 161 minut, a jej budżet wyniósł 3 000 000 USD. Fabuła opiera się na motywie brytyjskich jeńców budujących most dla japońskiego dowództwa, ale scenariusz wzbogacono o wątki, których nie ma w książce.

Kim są główni bohaterowie?

W filmie Davida Leana główne role zagrali:

• Alec Guinness jako podpułkownik Nicholson,
• William Holden jako komandor Shears,
• Jack Hawkins jako major Warden,
• Sessue Hayakawa jako pułkownik Saito,
• James Donald jako major Clipton,
• Geoffrey Horne jako porucznik Joyce.

Postać pułkownika Nicholsona to brytyjski dowódca, który z powodu obsesyjnego przywiązania do zasad doprowadza do ukończenia mostu, choć obiekt służy wrogowi. Jego postawa staje się osią moralnego konfliktu całej opowieści.

Jakie są różnice między filmem a historią?

Różnic między fabułą a rzeczywistością jest kilka:

W powieści pojawia się również brytyjska jednostka Force 316, której zadaniem jest zniszczenie strategicznego obiektu. Wątek dywersji został w filmie mocno rozbudowany.

Jakie nagrody zdobył film?

Film zdobył 7 Oscarów, 4 nagrody BAFTA i 3 Złote Globy. Otrzymał między innymi Oscara dla najlepszego filmu, za reżyserię, scenariusz adaptowany, zdjęcia, montaż i muzykę, a Alec Guinness został nagrodzony za pierwszoplanową rolę. Produkcja Davida Leana przerosła popularnością literacki pierwowzór. W 1988 roku powstał film Powrót znad rzeki Kwai w reżyserii Andrew V. McLaglena.

Jak zaplanować zwiedzanie mostu i okolicznych miejsc pamięci?

Zwiedzanie przeprawy najlepiej połączyć z podróżą pociągiem po dawnej trasie Kolei Śmierci. Pociąg z Kanchanaburi jedzie bardzo wolno przez most, a pasażerowie mogą podziwiać soczystą zieleń dżungli i brunatne wody rzeki. Na czas przejazdu składu piesi muszą schronić się na jednym z bocznych balkoników. Trasa prowadzi również przez wykute w skale tunele.

Co pokazuje Muzeum Kolei Tajsko-Birmańskiej?

Muzeum to nowoczesna i interaktywna placówka, która pokazuje codzienność jeńców i ich pracę przy budowie linii. W zaciemnionych salach można zobaczyć makiety, dioramy, dokumenty, fotografie i przedmioty codziennego użytku. Ekspozycja kończy się sugestywną rzeźbą przedstawiającą wyczerpanych pracą ludzi.

Jak wygląda cmentarz wojenny i wioska Chung Kai?

W pobliżu muzeum znajduje się cmentarz wojenny w Kanchanaburi. Nagrobki są bardzo skromne – płyta z nazwiskiem, stopniem i wiekiem, a czasem krótką notą od rodziny. Obok każdej płyty rośnie ozdobny krzew lub kwiat. Kilka kilometrów od mostu leży wioska Chung Kai, do której można dopłynąć łodzią. Znajduje się tam zbudowany przez jeńców kościółek oraz cmentarz, na którym pochowano 1700 Anglików i Holendrów.